کشاورزی در دیشموک ايل بهمئي دهناد

نعناع فلفلی

Mentha piperita

Peppermint

Lamiaceae

معرفی و گیاهشناسی
نعناع فلفلی یکی از پرمصرف ترین گیاهان دارویی است که مقدار مصرف سالانه ی اسانس آن در جهان به حدود 7000 تن می رسد. گیاهی است علفی و چند ساله، دارای ساقه های خزنده (استولون) و ساقه های زیر زمینی (ریزوم)، ساقه اش چهارگوش به رنگ قرمز مایل به بنفش که برگ های بیضوی شکلی به صورت متقابل روی آن قرار می گیرند. گل های آن به رنگ بنفش هستند و میوه اش کپسولی به رنگ قرمز است که دارای بذوری بدون قوه ی رویشی می باشد. نعناع فلفلی یک گیاه دورگ (هیبرید) است که بطور خود به خودی در طبیعت بوجود آمده و والدین آن را M.spicata , M.aquatica ذکر کرده اند. طعم تند برگ های آن سبب معروفیت این گیاه به نام نعناع فلفلی شده است.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش
برخی از محققین منشا آن را آسیا و برخی دیگر، منشا آن را انگلستان می دانند. این گیاه بومی کشورمان نیست ولی بطور وسیع در اکثر استان ها کشت می شود. نعناع فلفلی را در اکثر مکان ها می توان کاشت ولی در شرایط روز بلند و رطوبت بالا و دمای 18 تا 20 درجه دارای بهترین عملکرد کمی و کیفی است. به دلیل داشتن ریشه های سطحی بایستی در فواصل کوتاه و به مقدار نسبتا زیاد آبیاری شود و خاک های لوم شنی با مقدار هوموس بالا و اسیدیته 5 تا 8 را می پسندد.

کاشت، داشت و برداشت
نعناع فلفلی گیاهی چندساله است و به همین دلیل آماده سازی اولیه خاک دارای اهمیت فوق العاده ای می باشد. در تابستان (برای کشت پائیزه) یا در پائیز(برای کشت بهاره) 20 تا 30 تن کود دامی کاملا پوسیده را به همراه 50 تا 90 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و 60 تا 90 کیلوگرم در هکتار کود ازته به خاک اضافه می کنیم. عملیات شخم و تسطیح را اندکی قبل از کاشت انجام می دهیم. کشت پائیزه بر کشت بهاره ترجیح دارد چون در فصل پائیز خاک دارای رطوبت کافی است و گیاه در فصل بهار زودتر رشد اش را شروع می کند. روش های تکثیر نعناع فلفلی به ترتیب اهمیت عبارتند از:
تکثیر رویشی از طریق ریشه رست (استولون): استولون نوعی ساقه است  و دارای گره هایی است که از محل آنها ریشه تولید می شود. استولون های دارای حداقل 2 گره را که از گیاهان 2 تا 3 ساله جدا کرده ایم برای کشت استفاده می کنیم. فاصله ی کشت بین ردیف ها 50 سانتی متر است که فاصله ی دو بوته بر روی ردیف ها 20 تا30 سانتی متر می باشد.
 تکثیر رویشی از طریق پاجوش: در اواخر بهار (خرداد ماه) پاجوش های دارای 8 تا 10 سانتی متر ارتفاع را از بوته های 2 تا 3 ساله جدا می کنیم و در زمین موردنظر کشت می کنیم. برای هر زمین به 112 تا 134 هزار پاجوش نیاز داریم.
در مورد عملیات داشت توصیه می شود هر سال 90 تا 120 کیلوگرم در هکتار کود ازته به خاک اضافه شود که دو سوم آن را در فصل بهار قبل از رویش و یک سوم آن را پس از اولین برداشت سالانه به خاک اضافه می کنیم. افزودن سایر عناصر غذایی به آزمایشات خاک و وضع گیاه بستگی دارد. آبیاری منظم و تا حدودی هم مبارزه با علف های هرز توصیه می شود.
سرشاخه های گلدار و برگ ها مورد برداشت قرار می گیرند. روش و زمان برداشت به نوع مصرف اندام های جمع آوری شده بستگی دارد. برای استخراج اسانس برداشت را در زمان گل دهی و برای استفاده از پیکر رویشی برداشت را قبل از گل دهی انجام می دهیم. برداشت توسط دست یا ماشین به تعداد 2 تا 3 مرتبه در طول فصل رویش صورت می گیرد و گیاه را از فاصله ی 5 سانتی متری خاک قطع می کنیم. طبق توصیه ی محققین بهتر است تا قبل از خرداد ماه برداشت صورت نگیرد، چون تا این زمان اسانس نعناع دارای مقدار زیادی منتون است که سبب کاهش کیفیت اسانس می گردد. عملکرد سالانه ی محصول تازه 12 تا 20 تن در هکتار است که حاصل آن، 30 تا 60 کیلوگرم اسانس و 3 تن محصول خشک می باشد.

فرآوری
برگ ها و سرشاخه های گلدار دارای 1 تا 2 درصد اسانس، تانن، فلاونوئید، کولین و یک ماده تلخ هستند. اسانس نعناع فلفلی دارای بیش از 20 نوع ترکیب شیمیایی است که مهمترین آنها عبارتند از: منتول (40 تا 60 درصد)، منتوفوران، منتون، پیپریتون، پولگون، سینئول و ... .
منتون و پولگون بیشتر در برگ های جوان قرار دارند و اسانس گل ها منتول کمتری دارد. ساقه ها معمولا فاقد اسانس هستند و بررسی ها نشان داده است که نعناع های کشت شده در مناطق نسبتا سرد و مرطوب دارای اسانس بیشتری هستند. اسانس نعناع فلفلی توسط تقطیر با بخار آب استخراج می شود که به رنگ زرد روشن می باشد. اسانس نعناع فلفلی را در ظروف پی وی سی نمی توان نگهداری کرد چون این ظروف در مجاورت این اسانس به سرعت نرم می شوند و تغییر شکل می دهند.

خواص درمانی و کاربرد
نعناع فلفلی دارای خواصی مانند ضد اسپاسم، پیشگیری کننده از استفراغ، ضد نفخ و خنک کننده است. منتول موجود در اسانس اش یک ماده ی آنتی باکتریال قوی می باشد  و از اسانس نعناع فلفلی برای معطر کردن داروها و خمیر دندان ها و ... استفاده می شود. در اکثر شکلات های نعناعی و آدامس ها از اسانس این گونه ی نعناع استفاده می گردد.

احتیاطات مصرف: نعناع محرک غشاها مخاطی است و نباید بیش از یک هفته بدون وقفه به کودکان داده شود. هیچ شکلی از نعناع را نباید به نوزادان داد. در دوران شیردهی از مصرف خوراکی آن بایستی خودداری گردد زیرا سبب کاهش جریان شیر می شود.
تعدادی از داروهای حاصل شده از این گیاه که در داروخانه های کشور موجود می باشند عبارتند از: قرص آلتادین (ضد التهاب مخاط گلو و دهان)، دهانشویه ی پرسیکا، قطره سوپرفیت ـ پودر کارامین ـ قطره کارمینت ـ قرص جویدنی منتا و منتازین ( ضد نفخ و ضد اسپاسم دستگاه گوارش) و ...

نعناع فلفلي Mentha piperita

معرفي و گياهشناسي 
نعناع فلفلي يکي از پرمصرف ترين گياهان دارويي است که مقدار مصرف سالانه ي اسانس آن در جهان به حدود 7000 تن مي رسد. گياهي است علفي و چند ساله، داراي ساقه هاي خزنده (استولون) و ساقه هاي زير زميني (ريزوم)، ساقه اش چهارگوش به رنگ قرمز مايل به بنفش که برگ هاي بيضوي شکلي به صورت متقابل روي آن قرار مي گيرند. گل هاي آن به رنگ بنفش هستند و ميوه اش کپسولي به رنگ قرمز است که داراي بذوري بدون قوه ي رويشي مي باشد. نعناع فلفلي يک گياه دورگ (هيبريد) است که بطور خود به خودي در طبيعت بوجود آمده و والدين آن را M.spicata , M.aquatica  ذکر کرده اند. طعم تند برگ هاي آن سبب معروفيت اين گياه به نام نعناع فلفلي شده است .

نياز هاي اکولوژيکي و پراکنش
برخي از محققين منشا آن را آسيا و برخي ديگر، منشا آن را انگلستان مي دانند. اين گياه بومي کشورمان نيست ولي بطور وسيع در اکثر استان ها کشت مي شود. نعناع فلفلي را در اکثر مکان ها مي توان کاشت ولي در شرايط روز بلند و رطوبت بالا و دماي 18 تا 20 درجه داراي بهترين عملکرد کمي و کيفي است. به دليل داشتن ريشه هاي سطحي بايستي در فواصل کوتاه و به مقدار نسبتا زياد آبياري شود و خاک هاي لوم شني با مقدار هوموس بالا و اسيديته 5 تا 8 را مي پسندد .

کاشت، داشت و برداشت 
نعناع فلفلي گياهي چندساله است و به همين دليل آماده سازي اوليه خاک داراي اهميت فوق العاده اي مي باشد. در تابستان (براي کشت پائيزه) يا در پائيز(براي کشت بهاره) 20 تا 30 تن کود دامي کاملا پوسيده را به همراه 50 تا 90 کيلوگرم در هکتار اکسيد فسفر و 60 تا 90 کيلوگرم در هکتار کود ازته به خاک اضافه مي کنيم. عمليات شخم و تسطيح را اندکي قبل از کاشت انجام مي دهيم. کشت پائيزه بر کشت بهاره ترجيح دارد چون در فصل پائيز خاک داراي رطوبت کافي است و گياه در فصل بهار زودتر رشد اش را شروع مي کند.

روش هاي تکثير نعناع فلفلي به ترتيب اهميت
تکثير رويشي از طريق ريشه رست (استولون) : استولون نوعي ساقه است  و داراي گره هايي است که از محل آنها ريشه توليد مي شود. استولون هاي داراي حداقل 2 گره را که از گياهان 2 تا 3 ساله جدا کرده ايم براي کشت استفاده مي کنيم. فاصله ي کشت بين رديف ها 50 سانتي متر است که فاصله ي دو بوته بر روي رديف ها 20 تا30 سانتي متر مي باشد.
 تکثير رويشي از طريق پاجوش :  در اواخر بهار (خرداد ماه) پاجوش هاي داراي 8 تا 10 سانتي متر ارتفاع را از بوته هاي 2 تا 3 ساله جدا مي کنيم و در زمين موردنظر کشت مي کنيم. براي هر زمين به 112 تا 134 هزار پاجوش نياز داريم . در مورد عمليات داشت توصيه مي شود هر سال 90 تا 120 کيلوگرم در هکتار کود ازته به خاک اضافه شود که دو سوم آن را در فصل بهار قبل از رويش و يک سوم آن را پس از اولين برداشت سالانه به خاک اضافه مي کنيم. افزودن ساير عناصر غذايي به آزمايشات خاک و وضع گياه بستگي دارد. آبياري منظم و تا حدودي هم مبارزه با علف هاي هرز توصيه مي شود . سرشاخه هاي گلدار و برگ ها مورد برداشت قرار مي گيرند. روش و زمان برداشت به نوع مصرف اندام هاي جمع آوري شده بستگي دارد. براي استخراج اسانس برداشت را در زمان گل دهي و براي استفاده از پيکر رويشي برداشت را قبل از گل دهي انجام مي دهيم. برداشت توسط دست يا ماشين به تعداد 2 تا 3 مرتبه در طول فصل رويش صورت مي گيرد و گياه را از فاصله ي 5 سانتي متري خاک قطع مي کنيم. طبق توصيه ي محققين بهتر است تا قبل از خرداد ماه برداشت صورت نگيرد، چون تا اين زمان اسانس نعناع داراي مقدار زيادي منتون است که سبب کاهش کيفيت اسانس مي گردد. عملکرد سالانه ي محصول تازه 12 تا 20 تن در هکتار است که حاصل آن، 30 تا 60 کيلوگرم اسانس و 3 تن محصول خشک مي باشد .

فرآوري
برگ ها و سرشاخه هاي گلدار داراي 1 تا 2 درصد اسانس، تانن، فلاونوئيد، کولين و يک ماده تلخ هستند. اسانس نعناع فلفلي داراي بيش از 20 نوع ترکيب شيميايي است که مهمترين آنها عبارتند از: منتول (40 تا 60 درصد)، منتوفوران، منتون، پيپريتون، پولگون، سينئول و ... .
منتون و پولگون بيشتر در برگ هاي جوان قرار دارند و اسانس گل ها منتول کمتري دارد. ساقه ها معمولا فاقد اسانس هستند و بررسي ها نشان داده است که نعناع هاي کشت شده در مناطق نسبتا سرد و مرطوب داراي اسانس بيشتري هستند. اسانس نعناع فلفلي توسط تقطير با بخار آب استخراج مي شود که به رنگ زرد روشن مي باشد. اسانس نعناع فلفلي را در ظروف پي وي سي نمي توان نگهداري کرد چون اين ظروف در مجاورت اين اسانس به سرعت نرم مي شوند و تغيير شکل مي دهند.

خواص درماني و کاربرد
نعناع فلفلي داراي خواصي مانند ضد اسپاسم، پيشگيري کننده از استفراغ، ضد نفخ و خنک کننده است. منتول موجود در اسانس اش يک ماده ي آنتي باکتريال قوي مي باشد  و از اسانس نعناع فلفلي براي معطر کردن داروها و خمير دندان ها و ... استفاده مي شود. در اکثر شکلات هاي نعناعي و آدامس ها از اسانس اين گونه ي نعناع استفاده مي گردد.
احتياطات مصرف  :نعناع محرک غشاها مخاطي است و نبايد بيش از يک هفته بدون وقفه به کودکان داده شود. هيچ شکلي از نعناع را نبايد به نوزادان داد. در دوران شيردهي از مصرف خوراکي آن بايستي خودداري گردد زيرا سبب کاهش جريان شير مي شود.
تعدادي از داروهاي حاصل شده از اين گياه که در داروخانه هاي کشور موجود مي باشند عبارتند از: قرص آلتادين (ضد التهاب مخاط گلو و دهان)، دهانشويه ي پرسيکا، قطره سوپرفيت ـ پودر کارامين ـ قطره کارمينت ـ قرص جويدني منتا و منتازين ( ضد نفخ و ضد اسپاسم دستگاه گوارش) و ...