کشاورزی در دیشموک ايل بهمئي دهناد

برداشت و حمل و نقل و بسته‌بندي ميوه‌ها و سبزي‌ها

  خواصي ازقبيل مرغوبيت،قابليت صادرات، حفاظت و ماندگاري ميوه ها و سبزي‌هادرگروِ آموختن و فراگيري روش‌هاي صحيح برداشت وحمل ونقل است.

  كوچكترين صدمه فيزيكي و يا شيميايي به صيفي در حين برداشت به تغيير رنگ، بالا رفتن ميزان تنفس ودر نهايت افت   ارزش و بهاي محصـولات صيـفي و باغي منجر مي‌شود. علاوه بر اين در اثر صدمات نـاشي از حمـل و نـقل، عـوارض فيـزيولـوژيك قابل توجهي به اين گونه فـرآورده‌هاي كشـاورزي وارد شده و همچنين به دليل صـدمه ديدن پوسـت آنها ميكروب‌ها به سرعت به داخل ميوه‌ها نفوذ كرده و باعث پوسيدگي آنها مي‌شود.

با پيشرفت‌هاي سريع علوم و فنون كشاورزي و ايجاد باغـات و مراكز بزرگ توليد محصولات كشاورزي و بـازده آنها در هكـتار افزايش مي‌يابد. از سويي به دليل بـالا رفتن دستـمزد كـارگران اقـدامات و تمهيـدات گستـرده‌اي بـرداشت انجام شده‌است. در اين راستا پژوهشگران مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي دستگاههاي برداشت را توسعه و ترويج دادند كه به‌شرح زير است:

               1-  دستگاههاي شيكري يا لرزاننده درخت.

               2-  مكنده‌هاي بادبزني يا بلوور

               3-  مواد شيمايي

  به طور جداگانه در مورد روش هاي 1و2 بحث خواهد شد. ولي درباره كاربرد مواد شـيميايي تحقيـقاتي صورت گرفته است كه اسيدآسكوربيك، اسيد سيتريك، اسيد برمواستيك، سيترات آمونيوم، و سيكلو هگزيميد از مهم‌ترين اين تركيبات هستند. ازبين تمام موادذكر شده فقط كاربرد سيكلو هگزيميد از جنبه اقتصادي بر روش برداشت دستي ترجيح دارد. ساير موادّ فوق به لحاظ مقدار زيادي، صدمه رساندن به پوست ميوه و قيمت بالا مصرف آنها محدود باقي مي‌ماند.

 

جعبه‌هاي مخصوص حمل و نقل جديد

  در آمريكا و كشور‌هاي ديگر صنعتي از اوايل دهه1950 تحقيقات گسترده‌اي روي اصـلاح روش‌هاي برداشت مكانيكي شروع شده است. در آن سالها جعبه‌هاي حدود 20 كيلويي مورد استفاده قرار مي‌گرفتند. بعد از چيدن ميوه كارگران جعبه خود را در صندوق بزرگتري كه پالت ناميده مي‌شد ريخته و سپس محتويات پالـت‌ها را داخل كانتينر جاي داده و توسط كاميون كانتينرها براي عمليات فرآوري به مراكز كمپوت‌سازي ، آب ميوه‌گيري، سورتينگ و ساير بخش‌هاي صنعتي منتقل مي‌شدند.

  در اين راستا ابتدا تحقيقات گسترده‌اي براي ساخت جعبه‌هاي صندوقي كه ظرقيت حداقل 500 كيلو داشتند انجام گرفت. در آن ايام تنوع جعبه‌ها زياد بود و هر مزرعه‌دار براي محصولات خود از جعبه‌هاي با طراحي متفاوت استفاده مي‌كرد. بعد از يك پژوهش هماهنگ در ايالات كاليفرنيا، واشنگتن، فلوريدا، ميشيگان و نيويورگ آمريكا تصميم گرفته شد كه از جعبه‌هاي يكسان باابعاد 5/117 سانتي‌متر و عمق 60 سانتي‌متر استفاده شود. سپس به موازات ساخت اين جعبه‌ها پالت‌هاي ميوه جمع‌كن استاندارد نيز ساخته شد. در اوايل دهه 1970 براي آلو، پرتغال، ليمو، كاهو، تربچه، كرفس، گل كلم و طالبي نيز جعبه‌هاي پالتي طراحي شد.

 

سير تحول از جعبه و سبد به پالت و صندوق

 

دلايل تغيير و جايگزيني جعبه‌هاي پالتي به جاي جعبه‌هاي معمولي به شرح ذيل بوده است :

     1- كاهش هزينه‌هاي حمل و نقل و برداشت

     2- برگشت بيشتر سرمايه

     3- صرفه جويي در هزينه‌هاي حمل و نقل

     4- صرفه‌جويي در فضاي انبار و ذخيره سازي ميوه

     5- بهبود كيفيت ميوه براي امور صادرات و صنايع تبديلي

به طور معمولي ظرفيت و گنجايش دو جعبه پالتي مجموعاً يك تن مي‌شود كه يك نفر كارگر مي‌تواند آنها را پـر كرده و با يك تراكتـور مجـهز به ليفـت تـراك به مـكان مورد نظر حمـل نمايد. با ايـن روش ميوه‌‌ها به صورت مكانيكي بارگـيري، تخـليه، ذخيره، طبقه‌بندي، و توزيع مي‌شود. در اين زنجيره از هزينه كارگر به شدت كاسته مي‌شود.علاوه بر اين در هزينه و سرمايه‌گذاري جعبه نيز صرفه‌جويي قابل توجهي مي‌شود.

صرفه‌جويي در فضا. اكنون يكي از عوامـل مؤثـر در سرمـايه‌گذاري مربـوط بـه انبـارداري و ذخـيره‌سـازي تـره‌بار در سردخانه‌ها هزينه‌هاي مربوط به‌فضا‌ي انبار است. ظرفيت و حجم‌باري كه معمولاً در سه جعبه پالتي ذخيره مي‌شود 2385 كيلو‌گرم است، فضايي‌كه اين جعبه‌ها اشغال مي‌كنند برابر 18/5 متر است، اگر تعداد پالت 7 عدد باشد فضا و سطـحي‌ كه اين جعبه‌ها در سالـن انـبار اشغـال مي‌كنند تغييري نخـواهد كرد. بنابراين حـجم اشغال شده  برابر 02/5 متر خواهد بود .

  علاوه براين جعبه‌هاي پالتي وزني معادل 3164  كيلواز ميوه را در برمي‌گيرند. بنابراين در فضــاي سردخـانه حدود 33 درصد صرفه‌جويي خواهد شد.

كاهـش هزينه‌هاي مربـوط به حمل و نقل. وزن كـل و ناخـالص 2 صندوق پالـتي با ميوه محتـوي آنها 1021 كيلو است، درحالي‌كه همان وزن ميوه در تعداد 24 جعـبه برابر 1152 كيلو مي‌شود. بنابراين اگر هزينه حمل هر تـن مـيوه در هر بار حمل و نقل 20000ريال برآورد شود، استفاه از جعبه‌هاي پالتي باعث مي‌شود كه به ازاي هر تن 2880 ريال صـرفه‌جويي شود.

ويژگي‌هاي صندوق پالتي

جنس صندوق‌هاي پالتي را از جنس چوب‌هاي جنگلي، تخته، استيل يا توري مي‌سازند.

اندازه. بهترين اندازه‌اي كه براي جعبه‌هاي پالتي استاندارد مورد قبول قرار گرفته ابعاد117سانتي‌متر است. علت انتـخاب اين حجم جعبه اين‌است كه در اين اندازه كمترين مقدار مصالح مصرف مي‌شود. علاوه‌بر اين با اين ابعاد، كمترين فضا در سرد خانه و انبار اشغال مي‌گردد. هنگام حمل و نقل نيز در كاميون كمترين فضا گرفته‌مي‌شود.

عمق. عمقي كه براي جعبه‌ها انتخاب مي‌شود بستگي به‌نوع ميوه‌دارد. براي زرد‌آلو و آلوي تازه عمق مناسب 50 سانتي‌متر است. براي گوجه فرنگي عمـق مناسب 45 سانتي‌متر است. براي اكـثر ميوه‌ها عمق 60 سانتي‌متر بهتـرين اندازه است. در دوجعبه صندوقي به عمق 60 سانتي‌متر و ابعاد 117 سانتي‌متر يك تن ميوه قابل حمل و نقل است.

مواد و بست‌ها. مواد و مصالحي‌ كه در شكل شمارة (4-6) نشان داده شده است هزينة قابل توجهي از جعبه‌هاي پـالتي را تشكيل مي‌دهد. مواد و مصالح اضافي كه در ساخت پالت و بهبود كيفيت آن به‌كارمي‌رود، عمر و طول مدّت استفاده از آن را طولاني‌تر كرده و هزيـنه‌هاي تعمـير مجدد كمتر‌ مي‌شود. عمـر مفـيد جعبه با مشخصـات استاندارد حدود 8 سال است.

وسايل خـودكار. براي عمليّـات توليـد با حجـم زياد به وسايل خودكـار نياز است. دامپرها، دي‌استـكر و استـكر وسايـلي

هستند كه به وسيلة آنها مي‌توان محتويات 2 تا 3 جعبة پالتي را به‌داخل دستگاههاي شستشو دهنده انتقال داد.

 

مراحل بسته‌بندي

  مراحل اصلي واساسي كه در بسته‌بندي ميوه‌ها اجرا مي‌شود به ترتيب شامل سورت كردن، درجه‌بندي و بسته‌بندي است.

برحسب نوع صيفي عمليّات ديگري از قبيل سبزي زدايي[1]، عمل‌آوري، شستشو، خوشه‌سازي[2]، تمهيدات شيمايي و سرد‌سازي مقدماتي نيز صورت مي‌گيرد. شيوه و ترتيب اجراي عمليّات فوق به انواع محصول كشاورزي بستگي دارد.

 

عمل‌آوري

محصولاتي از قبيل سيب‌زميني،تارو، سيب‌زميني ايرلندي، پياز،سير ومحصولات مشابه قبل از‌ انبارداري يا بازاريابي

عمـل آوري مي شـوند. محصـولاتي‌كه سطـح آنها صدمه ديده براي بهبود قسمت‌هاي صــدمه‌ديده دردماي اتاق گذاشته مي‌شود، معمولاً براي بهبود قسمت پريدرم لازم است كه اين محصولات دردماي نسبتاً بالا ورطوبت زياد نگهداري كردند.

براي سيب‌زميني آن رادر‌‌‌‌‌‌‌18  ºC براي مدت 2 روز نگهداري كرده و سپس براي 10 تا 12روز آن را در‌‌‌‌‌‌8  ºC و 90 درصد رطوبت نسبي انبار مي‌كنند. يك تغيير ديگري كه در طي عمل‌آوري پياز و سير صورت مي‌گيرد كاهش ميزان رطوبت آنها است. با انجام عمل‌آوري از پوسيدگي جلوگيري مي‌شود.

 

سبزي‌زدايي

سبزي‌زدايي فرآيندي است كه رنگدانه‌هاي سبز ميوه‌ها به‌وسيله موادي از قبيل اتيلن يا ساير محرك‌زاهاي متابوليكي مشابه از بين مي‌رود. اين عمل براي محصولاتي مانند موز، انبه، مركبات و گوجه‌فرنگي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

مدت لازم براي سبزي‌زدايي ميوه به درجه تجزيه طبيعي رنگ ورسيدگي ميوه بستگي دارد. هر چه ميزان رنگ سبز كمتر

باشد ميوه بالغ‌تر است وبراي از بين بردن كلروفيل به زمان ‌كمتري نيازاست.

فرآيند سبزي‌زدايي در اتاق‌هاي مخصوص كه دما و رطوبت آن همراه با تراكم كمي از H₄ C₂ (حدود 000/150/1) است كنترل مي‌شود و به‌اجرا در مي‌آيد. اتيلن يا به‌صورت گاز خالص شيميايي است كه در كپسول‌هاي استوانه‌اي نگهداري مي‌شود يا اينكه از احتراق ناقص كروسين بدست مي‌آيد. يك راه توليد  H₄ C₂ خالص روش شوت[3] است. گاز اتيلن از طريق يك كپسول به اتاقي كه تقريباً آب‌بندي است در تراكم 200 تا 250 پي‌پي‌ام هر 6 تا 8 ساعت منتقل مي‌شود و اتاق به‌

طور كامل تهويه مي‌شود تا ميزان CO₂ در آن در سطح ثابتي (كمتر از 1 درصد) باقي بماند. در يك تكنيك ديگر كه به نام روش^([4]) چكه‌اي ناميده مي‌شود H₄ C₂ به طور پيوسته به ميزان 20 تا 30 پي‌پي‌ام به محيط اضافه مي‌گردد (شكل 1-6). يك وسيله اتوماتيك ميزان تراكم گاز را اندازه گيري كرده و مقدار لازم را به داخل اتاق هدايت مي‌كند. مدت سبزي زدايي با اين سيستم 24 تا 48 ساعت است. وقتي از دود كروزين استفاده مي‌شود، مشعل‌ها در خارج از اتاق سبزي‌زدايي بايد نصب شوند. گاز H₄  C₂ از طريق يك كانال و با كمك تهويه فشرده به داخل اتاق وارد مي‌گردد. علي‌رغم خطر آتش سوزي عقيده مصرف كنندگان بر اين است كه كروزين رنگ بهتري از اتيلن خالص ايجاد مي‌كند.

 

 

استفاده از نايلون هاي پلي‌اتيلن

كيتاگاوا و همكاران او (1971) يك روش عملي‌تر توليد رنگ را براي توليد‌كنندگان جزء توسعه داده‌اند. به جاي شيشه و سر لاستيكي ميوه را داخل چادر پلاستيكي (شكل 2-6) قرار مي‌دهند. براي اين منظور از پلاستيك با ضخامت 2/0 ميلي‌متر استفاده مي‌شود. اين ميزان اتيلن براي هر 2/1 تن ميوه(جعبه 60×kg20) 21/4 كيلو است. مقدار غلظت H₄ C₂ برابر 1000 پي‌پي‌ام است. 15 ساعت بعد از تزريق اتيلن پلاستيك از داخل آب برداشته مي‌شود. اگر دماي محيط از 15  ºC پايين‌تر باشد محفظه به اتاق گرم منتقل گردد. سبزي زدايي بعد از 3 روز به اتمام مي‌رسد.

 

تأثير فيزيولوژيك

اتيلن تجزيه كلروفيل را بدون تأثير بر سنتز رنگدانه‌هاي كاروتنوئيدي تسريع مي‌بخشد. روپرو ميلر (1951) فرضيه تأثير

 H₄ C₂ بر فيزيولوژي سلول‌هاي گياهي به‌ويژه كلروپلاست را به‌شرح ذيل بيان داشته‌اند: H₄ C₂ به هيدروليز مواد پلاستيدي كه در تنفس نقش مهمي دارند كمك مي‌كند. در نتيجه اين تغيير، كلروفيل بدون غشاء محافظ مانده و به ‌وسيله O₂        H₂

در حضور كاتاليست   Fe(OH)₂

كلروفيلاز اكسيده مي‌شود. در اين واكنش‌ها، كيفيت دروني ميوه تغيير نمي‌يابد زيرا تجزيه كلوفيل فقط در لايه‌هاي زير پوست صورت مي‌گيرد.

سرد سازي مقدماتي

دماي زياد كيفيت ميوه‌ها و سبزي‌ها را به شدت كاهش مي‌دهد. در هر حال، دماي صيفي هنگام برداشت مقدماتي گرماي ميوه خارج مي‌شود.هدف اصلي در كاهش دماي ميوه عبارت است از به حداقل رساندن تنفس صيفي، ميزان صدمات ناشي از ميكروارگانيزم، جلوگيري از تبخير رطوبت موجود در ميوه و آماده ساختن محصول براي انتقال به كاميون سردخانه، كشتي و يا سردخانه. روش‌هاي گوناگوني براي سردسازي مقدماتي وجود دارد كه به شرح ذيل است:

 

سرد كردن با هوا

نكتة اساسي در سرد كردن ميوه ازبين بردن تفاوت دماي آن با مادة سرماساز است. ميوه را مي‌توان با عوامل سرد كننده(cooiant)  از قبيل هوا، يخ يا خلاء سرد كرد. دماي هواي سرد نبايد از -1 ºC كمتر باشد تا به ميوه صدمة ناشي از سرمازدگي وارد نشود، حداكثر ضريب گردش هوا (نسبت خروج هوا از پنكه بر حسب متر مكعب به حجم اتاق) نباد از 150 بيشتر گردد.

طرح سردكننده‌هاي مقدماتي كه در آن از هواي سرد استفاده مي‌شود، سالن يا تونل سردكننده مي‌باشد. يك سالن سرد‌كننده مجهز به سيستم گردش هوا، ظرفيت سردكنندگي زياد و سقف كوتاه است. تونل‌هاي سردكننده طول زياد ئ عرض باريكي داشته و هوا در داخل آن با سرعت زياد حركت مي‌كند، كاربرد اين سيستم محدود است و ظرفيت جذب به‌وسيله پنكه آنقدر زياد است كه حدود 50 درصد ظرفيت كمپرسورهاي سرد كننده صرف اين  قسمت مي‌شود. تنها در تعداد بسيار محدودي از مراكز بسته ‌بندي ميوه از تونل استفاده مي‌شود.

سرد كننده‌هاي مقدماتي مجهز به هواي فشرده forced-air precoolins  داراي ظرفيت بهره‌وري بالايي هستند. پري كولر يا سردكننده مقدماتي هواي فشرده را از منافذ و فضاهاي خالي ميوه عبور مي‌دهد. دماي هوا در آخر حدود منهاي 1 تا صفر درجه سانتي‌گراد خواهد بود. در پايان كار افت وزني ميوه از 1 درصد كمتر خواهد بود. كل مدتي كه صرف عمليّات سرد كردن مقدماتي مي‌شود 1تا 5/1 ساعت است.

 

سرد كردن با آب[5]

قدرت سرمايش آب سرد بالاست و گرماي مزرعه‌اي ميه با اين روش خيل سريع خارج مي‌شود. از اين روش براي خنك‌سازي سبزي‌هاي برگي و حفظ تازگي و شادابي آنها استفاده مي‌شود. براي جلوگيري از پوسيدگي ميوه‌هايي مانند مركبات به آب سرد‌كننده مواد قارچ‌كش (fungicide)   اضافه مي‌شود، ميوه‌اي كه با آب سرد مي‌شود حساسبت بيشتري بر فصاد در مقابل هواي گرم پيدا مي‌كند. برخي اوقات مركبات كه در ابتدا سرد مي‌شوند به سرما حساسيت پيدا مي‌كنند و وسايلي كه در سيستم هيدروكلر مورد استفاده قرار مي‌گيرداز يك مخزن پر از يخ ، يك پمپ با قدرت زياد براي گردش آب در سيستم آب پاش[6] و يك نوار نقاله براي حمل ميوه به قسمت آب‌پاش منتقل مي‌شود.

سرد كردن در خلاء

سرد كردن با خلاء سريع ترين روش سرد سازي مقدماتي براي سبزيجات برگي است. كولرهاي تحت خلاء از يك اتوكلاو (به طول 15 متر و به قطر 5/2 متر) كه به انژكتور بخار مجهز است تشكيل مي‌شوند. خلاء در سه مرحله: 15/0 اينچ، 2/0 اينچ و بالاخره 016/0 اينچ فشار تأمين مي‌شود. در فشار9/29 اينچ فشار، آب در صفر درجه سانتي‌گراد به حالت بخار در مي‌آيد. براي سرد كردن 110 كيلو كاهو بايد 6 كيلو آب از آن تبخير شود. مقدار آبي كه ازصيفي خارج مي‌شود بايد مجدداً به آن اضافه شود. با روش سرمايش در خلاء مي‌توان دماي كاهو را درمدت 3 تا 4 دقيقه از 5  ºC2 به صفر درجه سانتي‌گراد تقليل داد.

نيمه زمان سرمايش[7]

در روش‌هاي سرد‌سازي، واژه نصف زمان سرمايش مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين مدت عبارت از زماني است كه دماي اوليه ميوه و محيط سرد‌كننده به نصف مي‌رسد. اصطلاح نصف زمان سرمايش بدونه توجه به روش به كار رفته و دماي سرد كننده و دماي محصول مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

شستشو

با توجه به اين كه مصرف كنندگان ميوه‌ها و سبزي‌هاي تميز و پاكيزه را بر انواع ناشسته ترجيح مي‌دهند، تمام سبزي‌ها و ميوه‌ها بعد از برداشت، شسته مي‌شوند. با شستشو وضعيت تره‌بار مطلوب‌تر مي‌شود. بيشتر اوقات سطح ميوه‌ها وسبزي‌ها به

خاك، باقيمانده حشرات وئ كپك‌ها آلوده است. علاوه بر اين باقيماندة كمي از قارچ‌كش‌ها و سموم نيز موجود است. مواد شوينده اين مواد را از ميوه پاك مي‌كند. بهر حال اين شيوه براي محصولاتي مانند توت فرنگي كه بافت حساس دارد عملي نيست، بعلاوه محصولاتي مانند طالبي و خيار به وسيله برس زدن تميز مي‌شوند.

شيوة صحيح شستشو

قبل از مرحله شستشو قسمت‌هاي پوسيده و نامطلوب از محصول زدوده مي‌شود. در كارگاههاي بسته‌بندي، ميوه را داخل آبي كه حاوي هيپوكلريت سديم يا آب ژاول است فروبرده و سپس به‌وسيله‌آب آن را مي‌شويند وقبل از بسته‌بندي ميوه‌ها را خشك مي‌كنند. معمولاً در مراكز بزرگ بسته‌بندي از روش‌هاي مكانيكي استفاده مي‌شود. به طور خلاصه مراحلي كه در مراكز بزرگ انجام مي‌گيردشامل مراحل غوطه‌ور‌سازي ميوه يا سبزيجات در حمام مواد شوينده و سپس عملياتي مانند برس زدن است.

مواد تميز‌كننده‌اي كه در كارگاههاي بسته‌بندي ميوه مورد استفاده قرار مي‌گيرد شامل مواد شوينده و مواد صابوني كننده‌است، يكي از اين مواد شوينده‌اي(detergent) كه كارآيي خوب دارد متاسيليكات سديم است. آب اگر سخت باشد به آن موادي مانند خاكستر سودا يا فسفات تري سديم اضافه مي‌كنند. داويسيد[8] كه يك محلول با تركيب هگزامين است به‌جاي ماده تميز كننده (cleanser) استفاده مي‌شود. طرز بكار بردن ماده شوينده بدين صورت است كه ماده تميز كننده را به‌وسيله‌ي هواي فشرده و يا يك پمپ سانتريفوژي به صورت كف در آورده و بر روي ميوه مي‌پاشند. هنگام استفاده از پاك‌كننده‌هاي مكانيكي(پرس) بايد دقت كافي صورت گرفته و حتي الامكان از برس‌هاي نرم براي شستشو ميوه‌ها استفاده شود. سرعت برس نبـايد از 200دور در دقيقه زيادتر شود. بعد از برس زدن، ميوه‌ها با آب شسته شده و با پيشروي ميوه‌ها بر روي نواز نقاله رطوبت و آب سطح ميوه‌ها گرفته مي‌شود. بعد از اين عمل ميوه را خشك كرده و آن را با واكس برّاق مي‌كنند.

 

 

خشك كردن

با خشك كردن آب سطح ميوه‌هاي شسته تبخير مي‌شود. براي سرعت بخشيدن به تبخير رطوبت از هواي گرم كه جريان داشته باشد استفاده مي‌گردد. علاوه بر اين از سيستم غلطك‌هاي دوّار كه بر سطح آنها برس است مي‌توان استفاده كرد. در سال 1954 اولين استانداردهاي بين‌المللي به‌وسيله‌ي كمسيون اقتصاد اروپا در ژنو تدوين شد. دومين استاندارد به‌وسيله سازمان تعاون اقتصاد و توسعه[9] (1970OECD) تدوين شد. در اين شيوه استاندارسازي نمره‌دهي بر اساس سالم بودن، سفتي، تميزي، اندازه، وزن، رنگ، شكل، رسيدگي و عاري بودن از مواد خارجي و بيماري‌ها، صدمه ناشي از حشرات و ضربه‌هاي مكانيكي مي‌باشد. هر صيفي را با يك حداقل رتبه كه در كميسيون‌هاي مذكور،تعيين شده سوا از ردة آن بايد بدست آورد.

سه رده كلي بر اساس پروتكل اروپا براي درجه‌بندي ميوه‌ها تصويب شده است. درجه ممتاز، درجة 1، درجه 2،درجه ممتاز به محصولي داده مي‌شود كه داراي شكل و رنگ عالي بوده و عيب دروني نداشته باشد. در درجه‌بندي ممتاز تا حد5 درصد خرابي(برحسب تعداد يا وزن) مجاز شمرده مي‌شود. يكنواختي اندازه، رنگ، حالت، نحوه قرار گرفتن صيفي در داخل بسته‌‌بندي،ظاهر بسته‌بندي يا مواد بسته‌بندي نيز در نمره دادن به محصول دخالت دارند. درمورد درجه 1 تقريباً همان مشخصات درجه ممتاز مورد توجه است با اين تفاوت كه 10 درصد خرابي(Tolerance) مجاز شمرده مي‌شود. اگر شكل، رنگ و پوست ميوه كمي عيب داشته باشد به طوري‌كه بر وضعيت ظاهر كلي يا كيفيت ماندگاري محصول تأثيري نداشته باشد مجاز شمرده مي‌شود.

  ميوه‌ها و سبزي‌ها تغييرات قابل توجهي را از نظر كيفيت به خاطر عوامل ژنتيكي، محيطي و زراعي از خود نشان مي‌دهند.

اكثر كشورها داراي استانداردهايي براي تجارت داخلة خود هستند ولي براي استانداردهاي بين المللي نيز استانداردهاي مفيدي تدوين شده است.

روش‌هاي به كاربردن واكس عبارت از تبديل آن به كف، اسپري كردن، غوطه‌ور كردن و برس زدن است. توليد كف از ساير روشها به دليل فراگرفتن تمام سطح ميوه‌‌ها از كف كاربرد بيشتري دارد. يك دستگاه توليد كف كه اصطلاحاً ژنراتورتوليد كف نام دارد روي سر برس نصب مي‌گردد.

واكس‌هاي آبي را داخل نازلهاي پنوماتيك و روي نقاله‌هاي غلطكي برس‌دار نصب مي‌كنند. تنظيم فضار به‌وسيله تعويض نازل وتغيير فشار آن ميسر است. در روش غوطه‌وري ميوه يا سبزي را داخل تانك حاوي امولسيون مواد واكسي براي مدت 30 ثانيه غوطه‌ور مي كنند. اين روش به دليل ضخامت زيادي كه واكس به جاي مي‌گذارد توصيه نمي‌شود.

مومي كردن

ميوه‌ها وسبزي‌ها به‌طور طبيعي يك لايه موم طبيعي دارند، وقتي كه ميوه‌ها شسته مي‌شوند اين لايه نيز زدوده مي‌شود. بهتر است دوباره يك لايه غير يكنواخت از موم به طور مصنوعي با ضخامت و غلظت كافي بكار رود. براي جلوگيري از به وجود‌آمدن شرايط بي‌هوازي و تخمير، ماليدن موم بايد به صورت غير يكنواخت باشد. واكس‌زدن براي مواقعي كه جراحت و خراش‌‌هاي خيلي كمي بر سطح ميوه وارد شده ضروري است. مزيت ديگر واكس در اين است كه باعث برّاق شدن ميوه‌ها و سبزي‌ها مي‌گردد.

انواع واكس با فرمول‌هاي مختلف متداول شده‌است. رزين‌هاي طبيعي يا سنتتيك به واكس اضافه مي‌شود مواد امولسيفايز مي‌باشد، امولسيفايرها باعث مي‌شوند كه امولسيون آب- و موم تشكيل شود. محلول امولسيون‌هاي آب- واكس از انواع موم‌هاي با حلال بي‌خطر‌تر هستند. مزيت ديگر واكس‌هاي آبي در اين است كه آنها را به ميوه‌هايي كه مرطوب هستند مي‌توان اضافه كرد. واكس هاي حاوي حلال را هنگامي براي براق كردن ميوه‌ها مي‌توان به‌كاربرد كه آب سطح آنها كاملاً خشك شده باشد.

درجه بندي به دو صورت دستي و يا مكانيكي انجام مي‌گيرد. هنگامي كه محصول بر روي نقاله‌هاي غلطكي حركت مي‌كند سورت مي‌شود. بر اساس طبقه‌بندي كه صورت مي‌گيرد هر درجه بر روي نوار جداگانه‌اي قرار گرفته و براي اندازه‌سازي به سمت  اندازه كن منتقل مي‌شود.

دسته‌بندي

محصول را بعد از درجه‌بندي براي يكنواخت‌سازي، برحسب اندازه دسته‌بندي مي‌كنند. در مراكز با حجم توليد زياد دستگاههاي مختلفي مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه بر حسب شكل يا وزن، محصول به‌وسيلة اين دستگاهها دسته‌بندي مي‌شود.

 

عمليات حشره‌كشي

يكي از آفاتي كه در توليد محصولات كشاورزي مزاحم است مگس ميوه مي‌باشد. بسياري از ميوه‌ها مانند طالبي و خربزه در معرض حمله مگس قرار مي‌گيرند.

دو روش براي ضدعفوني و صادرات ميوه‌ها وجود دارد اولين روش به‌نام Vapor- heat Treatment و ديگـري به نام EDB Fumigation Treat ment ناميده مي‌شود. براي صادرات پاپايا چنين عمل مي‌كند:

در روش فوميگاسيون Vapor- heat ميوه را داخل جعبه ريخته و قبل از عمل‌كردن آن را به مدت 11 ساعت در دماي  ºC42 و رطوبت نسبي 40 درصد نگهداري مي‌كنند. عمليّات مقدماتي باعث مي‌شود كه تعداد بيشتري حشره كشته شوند. بعد از علميّات مقدماتي ميوه را در شرايط اشباع رطوبتي (rh%100) براي مدت 75/8 ساعت در دماي2 ºC4 نگهداري مي‌كنند. بعد از اين عمليات ميوه پاپايا را سرد كرده و داخل كارتن‌هاي مخصوص قرار مي‌دهند.

در فوميگاسيون به روشEDB پاپايا را داخل جعبه‌هاي درباز قرار داده و آن را داخل آب داغ   55 ºCبه مدت 20 دقيقه فرو مي‌برند. بر حسب حجم100 فوت مكعب فضا 5/0 پوندEDB براي مدت 2 ساعت در محيطي كه دماي آن حدود 5  ºC21 است محصول را ضدعفوني مي‌كنند.

روش فوميگاسيون از روشVapor-heat  اقتصادي تر است. هزينه سرمايه‌گذاري نيز كم است. در اين روش فقط به يك محفظه آ‌ب‌بندي و مواد فوميگانت حمام آب داغ نياز است. زمان عمليّات ضدعفوني حدود 4 ساعت است.