کشاورزی در دیشموک ايل بهمئي دهناد

مقدمه

 

ایران یکی از مراکز مهم پرورش و تولید میوه در دنیا بشمار می آید و ایران از 1500 سال قبل به فن پرورش درختان آشنایی داشتند . فلات ایران از مهمترین مراکز اقلیمی برای پرورش میوه محسوب می گردد.

ایران با توجه به عرض جغرافیایی و شرایط مختلف اقلیمی ،از مناطق کمیاب برای کشت و کار و پرورش انواع میوه های سردسیری ،نیمه گرمسیری و گرمسیری می باشد . زیرا وجود دریای خزر و سلسله کوههای البرز در شمال کشور ،سلسله کوههای زاگرس در شمال غرب ،خلیج فارس و دریای عمان در جنوب ،رودخانه ها جنگلها و بیشه زا رها ی مختلف دست به دست هم داده و موجب تشکیل اقلیمهای  متفاوت در کشور مان گریده است . بطور کلی اقلیم سردسیری شمالی درشمال غرب ، شمال مرکزی ، منطقه غرب ،جنوب مرکزی ،مناطق شرقی وفارس شریط لازم را برای پرورش درختان میوه مناطق معتدل سرد وگرم همچون گوجه،آلو،گیلاس،آلبالو، به ،شلیل،هلو،زردآلو،فندق،بادام،

گردو،و انگور را فراهم می نماید. اقلیم نیمه سردسیر و خشک فلات مرکزی موجب رشد و پرورش انار،انجیر پسته و انگور می گردد. اقلیم نیمه گرمسیر ساحلی شرایط مناسب را برای کشت و کار مرکبات ،کیوی فروت،خرمالو،زیتون و چای را به وجود می آورد.اقلیم گرمسیری خشک و مرطوب  جنوب کشور منطقه ای مناسب برای پرورش خرما،موز و انبه می باشد .

پرورش تولید و صادرات انواع میوه درآمد قابل توجه صادرات غیر نفتی کشورمان را تشکیل میدهد.بطوریکه ایران از صادر کننده های مهم کشمش،سیب،مرکبات،خرما و میوه های خشکبار همچون پسته،گردو و بادام در دنیا بشمار می آید. در این پروژه مسایل کاشت، داشت و برداشت درختان میوه به طور کامل شرح داده شد . و سعی شده از اثار پژوهشگران دنیا و ایران در مسایل میوه کاری مطالب خلاصه شده ذکر گردد تا مورد استفاده مکاتب پروژه و سایر علاقه مندان قرار گیرد.

به این امید که با استفاده از پیشنهادات و انتقادات استادان محترم و مطالب جدید کمبود ها و نواقص این پروژه در سالهای آتی  بر طرف گردد. 

 احداث باغ میوه:

به طور کلی برای ایجاد باغ لازم است مطالعات و اقدامات جدی ودقیقی در طی چهار مرحله انجام گیرد.در غیر این صورت ممکن است زحمات باغدار به نتیجه نرسد و یا احیاناً ٌبه کلی با شکست روبرو شود.مراحل مطالعه و بررسی برای ایجاد باغ به قرار زیر است:  

 

الف-مطالعه عوامل محیطی و خصوصیات بیولوژی د رخت:

عوامل محیطی که مستقیماً بر چگونگی رشد و نمو و باردهی درخت تاثیر می گذارد،عبارتنداز:

حرارت،نور،عرض جغرافیایی،ارتفاع از سطح دریا،مقدار و موقعیت شیب زمین،خاک

و آب.از جهت دیگر،باید اطلاعات کافی از میزان نیاز هر نوع درخت به هر کدام از عوامل مذکور به دست آورد. درجه حرارت،در رشد و تولید میوه موثر است و از سوی دیگر برودت در امر شکستن دوره استراحت زمستانه و شکوفا شدن گلها در بهار دخالت دارد .

ب-مطالعه عوامل اقتصادی:  هدف از احداث باغ ،دست یابی به سود و صرفه اقتصادی است:

که امروزه  اقتصاد در کشاورزی بحث های فراونی دارد.

 

ج-انتخاب رقم و تهیه نهال:

رقم مورد نظر با توجه به عوامل محیطی و اقتصادی انتخاب می شود. عوامل اقتصادی و محیتی ،نوع درخت مناسب برای کشت در منطقه را تعیین می کنند. نهال مورد نظر از نظر

خصوصیات ظاهری باید قوی،سالم،بدون زخم وآسیب دیدگی و پوسیدگی تنه یا ریشه باشد. همچنین داشتن تاج متقارن و تنه مستقیم،نشانه مرغوبیت نهال است.

 

د-تهیه زمین باغ:

این مرحله از احداث باغ،خود شامل چند مرحله است که به ترتیب هر کدام شرح داده می شوند.

 

1-تهیه نقشه زمین :

منظور از تهیه نقشه آن است که موقعیت زمین،شکل و عوارض موجود در ان معین شود. همچنین برای تراز کردن آن،حجم و ارتفاع خا کبرداری و یا جا به جا کردن توده های خاک مشخص شود. با نقشه برداری میزان شیب، جهت آن و موقعیت کانالهای اصلی و فرعی مشخص می شود و در صورتی که زمین شکل هندسی نداشته باشد، به کمک دوربین می توان زوایا و اضلاع یک شکل هندسی مشخص را تعیین و علامت گذاری و گوشه های خارج از شکل زمین را نشانه گذاری کرد.

 

2-تسطیع و آماده کردن زمین:زمین مورد نظر ممکن است ناصاف باشد و یا حتی عوارضی همچون تپه ها و یا گودالها،مانع فعالیتهای کشاورزی بر روی آن باشد. در این صورت با استفاده از وسایلی مانند بولدوزر و گریدر و در شرایط ساده تر تراکتور،برای رفع موانع و تسطیع زمین استفاده می شود. نکته قابل توجه اینست که در موقع تسطیع،نباید خاک سطح الارض با خاک تحت الارض پوشانده شود. برای این منظور،قبل از اقدام به سطح زمین پخش می کنند. بدیهی است در صورت وجود سنگ،ریشه درختان و علفهای هرز،نسبت به جمع آوری آنها اقدام می شود.گاهی وجود شیب زیاد زمین ما را مجبور می کند که زمین را به طبقات مختلف تقسیم کرد و هر طبقه را جداگانه تسطیح کنیم. این عمل تراس بندی نام دارد. مخصوصاً ًدر زمینهای کوهستانی مجبور به اجرای آن هستیم. در صورتی که دیواره های تراس سست باشند آنها را با سنگ محکم می کنند تا از ریزش خاک جلو گیری شود. پس از تسطیح کلی در صورت وجود لایه های سفت در زیر زمین،از سوسولوز برای نرم کردن خاک تحت الارض استفاده میشود.

 

3-گونیا کردن زمین:در ابعاد کم زمین،از یک روش ساده به نام گونیا کردن زمین و همچنین تعیین محل کشت درختان استفاده می شود. بدین ترتیب که از نقطهaکه در واقع راس زاویه است،روی یک ضلع زمین3 متر جدا کرده و آن را نقطهb   می نامیم. انگاه از نقطه a کمانی به طول 4 متر و از نقطهb  کمانی به طول 5 متر رسم می کنیم. محل تلاقی این دو کمان (نقطه c )را به نقطه a متصل می نماییم.در این صورت فاصله بین bوc ،5 متر است و زمین گونیا شده است.

 

4- قطعه بندی زمین:زمین های بزرگ به دلایل مختلف باید قطعه بندی شوند.معمولا زمین ها را به قطعات 4-2 هکتار به شکل منظم و گونیا شده،تقسیم می کنند.در فاصله بین دو قطعه، مقدار زمین به عنوان خیابان خالی گذاشته می شود و باید سعی شود که جویهای اصلی از کنار خیابانها بگذرند تا بتوان از پشته این جویها  به عنوان محل کاشت بادشکن نیز استفاده کرد. درختان بادشکن،ممکن است نقش حصار را نیز به عهده داشته باشند ولی برای اطمینان بیشتر   از:توری،سیم خاردار و یا احیاناً  دیوار به منظور ایجاد حصار دور باغ استفاده می شود. در قطعه بندی زمین باید موضوع آبیاری همیشه مد نظر قرار داشته باشد. جویهای اصلی و فرعی باید به نحوی طراحی شوند که به سهل ترین صورت ممکن آب به تمام قطعات برسد .

 شیب کانالهارا بر حسب شرایط 20-5 در هزار در نظر می گیرند. ضمنا ًمنبع آب باید در محلی باشد که آب به آسانی به تمام قطعات سرازیر شود.اگر در نظر است آبیاری به صورت بارانی ویا قطره ای انجام شود،تسطیع زمین به شرح مذکور و ایجاد کانال ضرورتی ندارد.نوع آبیاری با توجه به شرایت اقتصادی،میزان آب موجود،عوامل محیطی و... تعیین می شود.

 

تهیه نقشه درختکاری وکاشت نهال :

وقتی که زمین کاملاً آماده و قطعه بندی شد،موقع پیاده کردن طرح و نقشه باغ و کاشت نهال بر اساس این طرح ونقشه فرا می رسد.نقشه باغ،تعیین کننده محل کاشت هر درخت است، برای تهیه نقشه لازم است بدواً فاصله بین درختان تعیین و مشخص شود.برای تعیین مطلوب بین درختان،عوامل متعددی باید در نظر گرفته شوندکه عبارتاند از:میزان رشد ونمو درخت،شدت و ضعف نور خورشید در منطقه،نوع خاک،نوع پایه،نوع هرس و فرمی که برای درخت در نظر گرفته شده استو بلاخره ارزش اقتصادی زمین.اصل اساسی در تعیین فاصله بین درختان،فراهم کردن شرایط لازم برای بهره گیری درخت ار نور،آب و مواد غذایی است. 

بنابراین اصل،درختان قوی و پررشد مانند گردو و پسته و زردآلو باید با فاصله بیشتری نسبت به درختان کم رشدمانند:هلو،انار و انگور کشت شوند.و نیز درصورتی که منطقه به دلیل ابری بودن هوا و یا رطوبت نسبی بالا،کم نور باشد،فاصله درختان بیشتر در نظر گرفته می شود.در حالی که در منا طق پر نور جنوبی که شدت نوربه میوه و آسیب می رساند،درختان نزدیک به هم کشت میشود.

درخاکهای حاصل خیز،به دلیل رشد زیادتر درخت و گستردگی بیشتر ریشه،فواصل درختان بیشتر از زمینهای کم عمق و فقیر در نظر گرفته می شود.

نوع پایه در اندازه درخت تاثیر مستقیم دارد.درختانی که روی پایه های قویع و یا بذری پیوند زده شوند،قویع تر وبزرگتر از سایر درختان خواهند شد. بنابراین،فاصله آنها را باید بیشتر در نظر گرفت.

از طرف دیگر اگر در نظر باشد که درآینده درختان را به فرم پا بلند تربیت کنند،باید آنها را به فاصله بیشتری از یکدیگر کاشت .

به طور کلی برای در دست داشتن حدود فاصله کشت درختان می توان جدول زیر را پیشنهاد کرد:

 

پس از تعیین فاصله ،باید تصمیم به انتخاب روش کاشت نهال گرفت. کاشت درختان میوه درباغ به سه روش مربع،مستطیل ولوزی انجام می شود.

کاشت نهال پس از تعیین محل کاشت،نوبت به کاشت نهال میرسد.نهال را باید با رعایت کلیه ضوابط و مراقبته ال در گودالهایی که به همین منظور حفر شده است،کاشت و سپس آبیاری کرد. گاهی موارد بذر به طور مستقیم در گودالها کشت میشود و یا به جای نهال ممکن است  در محل آن قلمه زده شود.

حفر چاله کاشت و هرس ریشه

تهیه چاله جهت کاشت درخت:

پس ازآنکه محل کاشت درخت روی زمین به وسیله میخ چوبی مشخص گردید،اقدام به کندن گودال جهت کاشت درخت مینمایند.

عمق گودال نسبت به درختی که برای کاشت انتخاب می شود و همچنین پایه هایی که روی آن پیوندزده می شود تفاوت می کند. 

در موقع حفر گودال باید دقت کرد که خاک زبرین با خاک زیرین مخلوط نشود.

برای این منظور خاک رویی را در کنار جمع کرده و خاک زیرین را در گوشه دیگریقرار می دهند. خاک زبرین را در صورت امکان سرند کرده با مقداری کود دامی وکودهای شیمیایی که دیر قابل جذب می شوند مانند اغلب کودهای فسفره وازت آلی مخلوط می نمایند.

هر چه زمین فقیر ترباشد گودال باید عمیق تر و پهن تر باشد.بهترین موقع کندن گودال نیمه دوم شهریور ماه لغایت آبان ماه است. زیرا در این زمان می توان خاکهایی را که از گودال بیرون کشیده می شود بیشتر در معرض هوا قرار داد.بدین معنی که از موقع حفر گودال تا کاشتن نهال وقت کافی باقی خواهد بود تا میکرواور گا نیسم های خاک فعال شوند.

جدول زیرعمق مناسب پاره ای از درختان میوه را نشان می دهد

  

شرایط عمومی و مناسب گودال:

به طور کلی گودال باید طوری باشد که ریشه ها آزادانه داخل آن قرار گیرند و به جدار گودال تماس نداشته و به آن نچسبد. در خاکهای سنگین گودال را بزرگتر و بر عکس درخاکهای سبک آن را کوچکتر می گیرند. عمق مناسب گودال 80-70 سانتیمتر می باشد.

 

تهیه بستر نهال در گودال:

بعد از آنکه خاک گودال را خارج کردند مقدار کود پوسیده دامی همراه با کودهای شمیایی (فسفره- پتاسه- ازته ) و مقدارکافی ماسه به آن اضافه می نمایند. و بعد از آنکه این مخلوط را دو یا سه بار برگرداندند حدود1/ 3 عمق گودال را با این مخلوط پر می کنند که موقع قرار گرفتن ریشه نهال در برآمدگی حاصله به صورت یکنواخت به هر طرف گسترده شود. باید توجهنمود که ارتفاع برآمدگی خاک مرغوب در داخل گودال به حدی باشد که طوقه نهال هم سطح خاک های جانبی قرار گیرد.

 

اصول نگهداری نهال قبل از کاشت:

ابتداگودال ویا شیارعمیقیدر قسمت معینی از باغ تعیه نموده و نهالها را در حالی که به دیواره شیار یا گودال تکیه داده شده درون شیار قرار می دهند و روی ریشه آنها را با طبقه نازکی ازخاک و شن می پوشانند تا به موقع و سر فرصت به تدریجآنها را از زیر خاک در آورده و در محل اصلی بکارند در این مدت باید سعی کرد که طبقه خاک روی ریشه های نهال در شیار مرطوب نگه داشته شود.

در صورتی که محل کاشت نهال یا خزانه از نظر آب و هوا متفاوت باشد (آب و هوا محل خزانه گرمتر باشد ) به منظور جلوگیری از بیدار شدن،نهالها درداخل شیارهای فوق الذکر از بیداری گیاه جلو گیری می نماید.

کاشت نهال در محل اصلی  :

برای کاشت نهال اگرخاک باغ حاصلخیز و دارای بافت مناسب باشد و برای کاشت آماده شده باشد کافی است مقداری از خاک محل کاشت را با بیل برداشته ،پس از قرار دادن ریشه ها درون گودال، روی آنها را با خاک زبرین پوشانده. در مواردی که برای کاشت از گودال دستی یا مته ای استفاده می گردد، باید اول مقداری از خاک زبرین را با کود دامی پوسیده و مقداری ماسه مخلوط کرده و به شکل مخرطی در ته گودال ریخته و سپس ریشه ها را روی این مخروط مرتب کرده و روی آنها را با خاک پوشانیده و گودال را پر کرد. برای کاشت نهال در محل اصلی دو نفر لازم است که یکی از آنها باید ساقه نهال رابه طور عمودی در شکاف وسط خط کش کاشت طوری بگیرد که طوقه درخت در سطح تحتانی خط کش قرار گیرد و دیگری با بیل خاک مورد نیاز را در چاله بریزد.

روشهای کود دادن درختان میوه

 

1-روش کود دادن به اطراف درخت موازی با انتهای تاج درخت:

در این روش اطراف درخت موازی با انتهای خارجی شاخه ها در روی زمین شیاردایره ای شکل (درخت در مرکز دایره قرار می گیرد)به فاصله حدود 5/1 الی2 متر از تنه و عمق 40 تا 60 سانتمتر و به عرض 5/0 متر حفر نموده و کودهای سهم ان درخت را در شیار مزبورمی ریزند.

اثر کودهایی که با این روش داده می شودخیلی سریع می باشدولی تعداد ریشه هایی که در نتیجه حفر شیار در اطراف درخت قطع می شوند نسبتا زیاد است.

 

2-روش کود دادن به اطراف درخت به صورت کندن چاله:

در این روش بر حسب بزرگی و کوچکی درخت در فاصله 50 تا 150 سانتیمتری از تنه درخت،دو یا چند چاله به عمق 40تا60 سانتیمترحفر می کنند (طول و عرض دهانه چاله 30 الی60 سانتیمتر خواهد بود )و کود شمیایی سهم هر درخت را با کود حیوانی و مقدار کمی خاک مخلوط کرده ودر چاله ها می ریزند. در این روش کود با تعداد کمتری ریشه تماس می گیرد ولی در عوض هزینه آن کمتر از روش اول می باشد و مقدار ریشه هایی که آسیب می بینند نیزنسبت به روش قوق الذکر کمتر است.

 

 

3-روش کود دادن با ماشین کود پاش:

این روش از سایر روشها در ازدیاد و مرغوبیت محصول و رشد درختان بیشتر و سریع تر اثر دارد.

 

4- روش محلول پاشی:

این روش در مورد کودهایی(شیمیایی) که محلول در آب بودهو بتوان از طریق برگ و اندامهایهوایی گیاه جذب ومورد استفاده قرار گیرند(مانند اوره به نسبت یک در هزار)میتوان بکار رود. این روش به ویژه برای مواد غذایی کم مصرف گیاه از قبیل آهن،روی،بر و مس  بسیار مفید است و نتایج رضایت بخشی عاید می گردد.

 

5-روش مصرف کود همراه با آب آبیاری:

در این روش کودهای شیمیایی قابل حل در آب را می توان همراه با آب آبیاری در مزرعه مصرف نمود این طریق کوددادن در روش آبیاری بارانی و قطره ای بسیار متداول است.

6- روش تزریق کود شیمیایی در خاک:

کودهای شیمیایی مایع را که معمولیترین آن امروزه گاز آمونیاک مایع می باشد می توان با دستگاه مخصوص در عمق مورزد نظر تزریق نمود.

کودهای آلی(طبیعی)

کودهای آلی (طبیعی) از نظر باغبانی به دو دسته تقسیم می شوند:

الف:کودهای حیوانی

ب:کودهای نباتی (سبز)

 

الف- کودهای حیوانی:

کودهای حیوانی علاوه بر تامین مواد غذایی بیشتر بخاطر بهبود خواص فیزیکی خاک و بالابردنقدرت نگهداری آب مورد مصرفقرار می گیرند. بر حسب میزان مواد آلی موجود در خاک مصرف 40 -20 تن کود دامی پوسیده در سال در هکتار باغ توصیه می شود.

طرزدادن پهن به باغ میوه:

در سال اول کشت درختان میوه در پاییز(اوایل زمستان)کود حیوانی را با شخم،زیر خاک می نمایند این شخم باید عمیق باشد در این صورت می توان 4 الی 5 سال در فضای بین درختان کشت نمود. در مناطق مرطوب پهن را در سطح باغ پهن کرده و مختوط کردن آن را با خاک به عهده باران و کرمهای خاکی می گذارند. همچنین با شخم های سال بعد اختلاط این کود را با خاک تکمیل می نماید. در این منطق شخم زدن زمین بلافاصله پس از دادن کود به ندرت صورت می گیرد وچندان ضرورتی ندارد.

دادن کود حیوانی در مناطق خشک باعث میشود که خاک از لحاظ مواد الی و هوموس تقویت شده و قابلیت حفظ رطوبت را افزایش دهد.

 

ب- کود های گیاهی(کود سبز):

در بسیاری از موارد کشت کود سبز ، بخصوص گیاهان یکساله تیره پروانه آسا یان(لگومینوز) که قدرت تثبیت ازت هوا را دارند در باغ توصیه می شود.

                                          سیبMalus Mill

 

مشخصات گیاهشناسی :

سیب متعلق به خانواده رزاسه وموطن اصلی آن اروپای شرقی و سواحل مدیترنه می باشد. برگهای آن ساده و کنگره ای هستند. گلهای به صورت مجتمع و دسته های 8-3 تایی به صورت گل آذین خوشه ای روی شاخه های کوتاه یا میخچه ها قرار دارند. میوه سیب از انواع کاذب است. درخت سیب یک پایه است ولی بیشتر ارقام آن خود نا تلقیح هستند. دو رقم(رد) و زرد (گلدان)ارقم مورد کشت در این پروژه می باشند.

 

آب و هوای مورد نیاز:

سیب در شرایط آب و هوایی سرد و معتدل رشد و تولید ایده آلی دارد. اما به جهت مقاوم بودن گیاه به سرما و نیز وجود پایه های متعدد و سازگاربا شرایط مختلف،عملا" امکان کشت سیب دراکثر نقاط وجود دارد. درخت سیب،درجه حرارتهای پایین را تا 40- درجه سانتیگرا را تحمل می کند. میوه درخت سیبی که درارتفاعات کاشته شده اند،خاصیت انباری بیشتری از خود نشان می دهند اگر منطقه ای به حدی گرم باشد که سرمای لازم برای رشد و باردهی درخت تامین نشود،کاشت در ان منطقه مقرون به صرفه نیست. به علت سطحی بودن ریشه ها

در مناطق خشک، این گیاه از کمبود آب، خسارت می بیند.

 

خاک مورد نیاز:

خاک مناسب کشت درخت سیب، خاک لیمونی و عمیق است. عمق خاک باید 2-1 متر باشد و مواد آلی به حد کافی در آن داشته باشد. تجربه نشان داده است میوه سیبهایی که در خاکهای سبک پرورش داده  شده اند، از رنگ بهتری برخوردار است. در محل کاشت سیب،سطح آب زیر زمینی نباید از 2 متر بالاتر باشد.

 

ازدیاد سیب:

سیب هم به روش کاشت بذر و پیوند روی آن(جنسی) و هم به روشهای غیر جنسی تکثیر می شود. در روش ازدیاد بذر، با به کار بردن بذور مختلف، می توان اندازه  درخت را به دلخواه کنترل و تعیین کرد. بای این منظور بذور جداگانه و مشخص تهیه می شوند. بذری که برای کاشت انتخاب می شود، باید بزرگ،رسیده و سالم باشد. بذرقبل از کاشت لازم است استراتیفه شوند. خزانه کاری بذر و کاشت درزمین اصلی هر دو ممکن است.

اما بهتر است بذور آماده کشت ابتدا در خزانه کشت شوند. عمق کاشت بذر در خزانه3 سانتمتر و فواصل بین بذرها 10-5 سانتمتر انتخاب می شود. وقتی بذور سبز و نهالها سه برگی شدند، نهالهی ضعیف و نا مناسب را حذف و بقیه را به خزانه دوم منتقل می کنند و در آنجا به فاصله30+10 سانتیمتر کشت می شوند . در سال بعد در اواخر بهار یا اوایل پاییز،نهال پیوند زده می شود.

مهمترین روشهای تکثیر غیر جنسی سیب، پاچوش و خابانیدن هستند. در صورتی که تکثیر با استفاده از پاچوش مورد نظر باشد، درخت را وادار به تولید پاچوش زیاد می کنند . نحوه عمل چنین است که ابتدا نهالهای مورد نظر رابه فاصله 5/1-1 متر در کف جوی می کارند و سپس آنها را طوری سربرداری می کنند که فقط 6-5 جوانه روی نهال باقی بماند. در بهاراین جوانه ها رشد کرده و به شاخه جوان تبدیل می شود. قبل از آنکه این شاخه ها حالت خشبی به خود بگیرد، روی آنها رابا خاک می پوشانند. عمل خاک دادن ممکن است چند بار تکرار شود تا وقتی که شاخه ها دارای قدرت و ریشه کافی شوند. در اواخر پاییزیا اوایل بهار آنها را از پایه مادری جدا ساخته و در محل مورد نظر کشت می کنند.

خوابانیدن نیز روش دیگر تکثیر این گیاه است ، که با چگونگی خوابانیدن شاخه  آشنا هستید. پایه های مختلف (ایست مالینگ)و (مالینگ مرتون) که در سراسر دنیا کشت می شوند از همین طریق تهیه شده اند.

امروزه ازدیاد سیب از طریق ریز ازدیاد دردنیا معمول شده و در اروپا درختان سیب بعد از دو سال به وسیله کمباین برداشت می شود. در موقع کاشت نهال سیب، باید به این نکته توجه داشت که چون درختان سیب اغلب خود عقیم هستند ، باید از یک رقم مناسب به عنوان رقم گرده دهنده همراه با رقم اصلی استفاده کرد. به عنوان مثال رقم زرد لبنانی برای رقم قرمز لبنانی و بالعکس نقش گرده زایی دارد. به ازای هر 8 درخت اصلی یک درخت گرده زا در باغ کشت می شود.

 

آبیاری:

میزان آب مورد نیاز درختان سیب بستگی به شرایط آب و هوایی منطقه دارد. به طورکلی در بیشتر مناطق سیب کاری هر 30-15 روز یکبار درختان آبیاری می شوند. از سیستمهای مختلف آبیاری مانند بارانی، قطره ای، کرتی و طشتکی، برای آبیاری این گیاه استفاده می شود.

 

کود مورد نیاز:

درختان سیب در سال اول به حدود 40-30 تن در هکتار کود دامی نیاز دارند. در سالهای بعد 4-3 سال یکبار مقدار30 تن در هکتار کود دامی می تواند نیاز این گیاه را به مواد آلی برآورده سازد. میزان مصرف کود شیمیایی به سن و باروری بودن یا بارور نبودن درختان بستگی دارد. برای درختان سیب قبل از باوری 30 کیلو گرم ازت،30 کیلو گرم فسفرو 60 کیلوگرم پتاسیم خالص در هکتار لازم است. اما اگر درختان در سنین باروری باشند، این نیاز کودی به ترتیب به 80 ،50 و140 کیلو گرم ماده خالص در هکتار،افزایش می یابد. درختان سیب گاهی علایم کمبود عناصر کم مصرف را نشان  می دهند. در این صورت با محلول پاشی کودهای میکرو روی برگ و یا با اضافه کردن کود به خاک پای درخت، میتوان نیازآنها را برطرف کرد.

 

هرس:

از نظر ارتفاع،درختان سیب به هر فرم پا بلند، نیمه پابلند و پاکوتاه تربیت می شوند. برای تولید درختان پابلند ونیمه پابلند بیشتر از پایه های بذری استفاده می شود. در حال که برای تولید درختان پاکوتاه از پایه های غیر بذری استفاده می شود. فرم پاکوتاه در مورد درختان سیب به دلیل سهولت عملیات داشت و برداشت و افزایش تعداد درخت در واحد سطح، رواج بیشتری دارد. سیبها به فرمهای جامی، هرمی، شلجمی و پالمت فرم داده می شوند.

هرس باردهی هم در زمستان و هم در تابستان در مورد درختان سیب،به خصوص انواع پاکوتاه،انجام می شود. درختان سیب بر حسب رقم از سنین 15 -4 سالگی بارور می شوند و عمر اقتصادی آنها100 و به طور متوسط 50 سال است. در طول این مدت باید با انجام هرس باردهی، درخت را شاداب و بارور نگهداشت و در مورد هرس شاخه لازم است به این نکته توجه شود که معمولا هیوه های سیب روی شاخه های 3 ساله و یا مسنتر تشکیل میشوند.

شاخه های فرعی به حالتها و صورتهای مختلفی روی شاخه های درخت سیب قرارگرفته اند. به عنوان راهنمایی چند حالت فرضی در مورد هرس، شرح داده می شود. اگر روی شاخه دو جوانه مجزا ازهم و یک لامبورد وجود داشته باشد، یکی از جوانه های خواب که در مجاور لامبورد قرار دارد، حذف می شود تا لامبورد و جوانه باقیمانده فعال شوند.

در صورتی که یک جوانه خواب، یک لامبورد و یک براندی ساده در مجاورت هم باشند، براندی حذف می شود تا آن دو فعال شوند.

علاوه بر موارد فوق، شاخه های بیمار و آفت زده و مزاحم و همچنین بخش اعظم شاخه های یکساله ای که در بالای تاج تولید می شوند. هر ساله هرس می شوند. در هرس تابستانه،شاخه هایی که به طور نابه جا روییده اند و مزاحم یکدیگر هستند، حذف می شوند. همچنین شاخه های جوان انتهایی در صورت پر رشد بودن ازیک دوم طول و در صورت ضعیف بودن از یک سوم طول هرس می شوند و جوانه های جانبی را نیز می توان بر حسب میزان رشد هرس ضعیف یا متوسط کرد.

 

پنسمان :   

نوعی هرس تابستانه است که طی آن جوانه های اضافی و یا بی خاصیت حذف می شوند. با عمل پنسمان ممکن است در ماهیت جوانه ای، تغییر حاصل شود. مثلا جوانه چوب به دارد و یا به میخچه تبدیل شود. عمل پنسمان باید هنگامی انجام شود که شاخه ها حدود 30 سانتیمتر رشد کرده باشد.

 

سایر عملیات داشت:

یکی از مسایل پرورش و داشت سیب، ریختن میوه ها در مراحل مختلف است. اولین ریزش بلا فاصله پس از ریختن گلبرگ آغاز و3-2 هفته ادامه می یابد و طی آن میوه هایی که تعداد دانه های درون آنها کم است و یا تلقیح گل آنها به طور کامل صورت نگر فته،ریزش می کنند.

برای مبارزه با این ریزش باید اولا از واریته های مناسب گرد افشانی استفاده کرد و ثانیا از زنبور عسل برای کمک در گردافشانی بهره گرفت. ریزش دوم در خرداد ماه انجام می شود. دراین زمان میوه ها به اندازه گردو شده اند. این ریزش 4-2 هفته ادامه می یابد. عوامل ژنتیکی، کمبود هرمونها، کمبود آب و مواد غذایی در این ریزش نقش دارند. استفاده از پایه های غیر حساس به ریزش و نیز رساندن آب و مواد غذایی بخصوص ازت به درخت از شدت ریزش می کاهد. سومین ریزش قبل از رسیدن کامل میوه صورت می گیرد. و بیشترین خسارت را به باغدار وارد می کند. برای پیشگیری از این امر نامطلوب، باید در روزهای گرم تابستان، آب کافی در اختیار گیاه قرار گیرد. درصورتی که میزان ریزش، ظرف 24 ساعت از20 عدد سیب سالم تجاوز کند، می توان با پاشیدن هورمونهای ضد ریزش از جمله اسید اندول استیک و اسید اندول بوتیریک از این ریزش جلو گیری به عمل آورد. سمپاشی درختان، علیه آفت و بیماریها و حفظ تنه از خطر حمله جوندگان و شدت تابش آفتاب در صورت لزوم باید انجام شود.

 

برداشت:   

رسیدن میوه سیب با نرم شدن،تعغییر رنگ دادن و خوش طعم شدن آن تشخیص داده میشود. در این زمان به برداشت سیب اقدام میشود. علی رغم وجود وسایل مکانیزه، براشت معمولا با دست صورت می گیرد. به هنگام چیدن سیب باید از زخمی شدن، له شدن و به زمین افتادن میوه جلوگیری شود و نیز میوه های برداشت شده با توجه به اینکه پس از جدا شدن از درخت تنفس می کنند، باید در شرایط انباری مساعد نگهداری شوند.

 

ارقام ایرانی که در منطقه دیشموک کشت می شوند:

1-گلاب شیراز

2- سیب جنگلی

3- گلشاهی

 

ارقامی که در این پروژه کشت می شوند:

1-رقم رد

2- رقم گلدان

3-رقم گلاب شیراز

انگورvitis vinifera:

 

مشخصات گیاهشناسی:

انگور از خانواده ویتاسه است. حدود 60 گونه از این انگور وجود دارد که مهمترین آنها سه گروه انگورهای اروپایی، امریکایی و موسکادین هستند. انگور ایرانی از نوع اروپایی است. درخت انگور دارای دو نوع گل ناقص و کامل است. اغلب انواع مو یک پایه هستند ولی انواع دو پایه نیز در گروه امریکایی دیده می شوند. ریشه های مو منشعب و طویلند به طوری که در زمینهای نرم و مناسب بین 3-2 متر در خاک نفوذ می کنند. تنه مو به طور طبیعی نامنظم و خزنده است. روی شاخه های مو،گره،میان گره، جوانه، برگ، پیچک، گل و میوه وجود دارد. گره محل قرار گرفتن جوانه،برگ، پیچک و گل و میوه است. فاصله بین گره را میان گره می نامند.  برگها پنچه ای و متقابل هستند.

 

آب و هوای مورد نیاز:

مو با مناطق گرم معتدل سازگاری دارد. با آنکه برای رساندن میوه خود به فصل رشد گرم و طولانی نیازمند است. از گرمای شدید صدمه میبیند. همچنین سرمای شدید می تواند به مو آسیب وارد کند. انگور نوع اروپایی احتیاج به زمستان خنک و تابستان طولانی و گرم دارند و نسبت به هوای گرم و مرطوب حساسیت نشان می دهند. انگورهای اروپایی می توانند تا 15- درجه ساتنیگراد را تحمل کنند. در فصل گل، باران و رطوبت هوا، موجب به تعویق افتادن تلقیح می شود.

 

خاک مورد نیاز:

انگور از لحاظ مقاومت به خشکی و سازگاری با خاک، گیاهی بسیار مقاوم و قانع است. اما بهترین خاک برای آن،خاک عمیق،سبک و حاصلخیز است. اگر مو در خاکهای سنگین کشت شود،باید در زهکشی زمین دقت کرد تا رطوبت زیاد به ریشه درخت آسیب نرساند و برعکس در خاکهای سبک،باید رطوبت کافی برای آن تامین شود. انواع انگور اروپایی نسبت به آهک خاک بسیار مقاومند. به طوری که گاهی تا 50%آهک موجود در خاک را تحمل می کند.

 

 

ازدیاد انگور:

انگور را می توان به وسیله قلمه،پیوند و خوابانیدن تکثیر کرد. قلمه معمولیترین روش ازدیاد این گیاه است. قلمه را میتوان در دو فصل پاییزو اوایل بهار از پایه مادری جدا کرد. در صورتی که قلمه در پاییز تهیه شود،باید در طول زمستان در جعبه چوبی ویا در ظرف دیگر در دمای 5-2 درجه،زیر ماسه و یا خاک اره مرطوب نگهداری شود و یا آنها را در عمق حدود یک متری خاک مدفون کرد.

قلمه ،از شاخه های خشبی وقوی و سالم انتخاب می شود. قلمه های که از شاخه های ضعیف یا نارس یا پربار انتخاب شوند، ضعیف و نامناسب خواهد بود. یک قلمه مناسب علاوه بر خشبی،ساتم و قوی بودن، باید دارای رنگ شفاف ، فاصله میان گره متوسط بوده و قسمت زیر پوست آن آبدار و سبز رنگ باشد. طول قلمه ها بین 35-25 سانتیمتر و قطر انها بین 5/1-1 سانتیمتر در نظر گرفته شود. اگر در نظر است قلمه ها به صورت دیم کاشت و پرورش یابند، باید طول آنها را بیش ازاین مقدار و در حدود 1 متر انخاب شود. قلمه مو ممکن است ساده،فنداقه دار و یا پاشنه دار انتخاب شود. قلمه ها را می توان در اغاز بهار در خزانه ریشه دار کرده و سپس آنها را به محل اصلی برد و یا اینکه در محل اصلی کاشت. فاصله کاشت مو در باغهای سنتی و در سیستم پرورشی داربستی 3+3 متردر نظر گرفت. ارقام انگوری که به سختی ریشه دار می شوند،همچنین،این عمل در مواردی انجام می شود که محلهای خالی در جوار درختان انگور وجود داشته باشد ازپیوند زدن برایجوان کردن موستان های قدیمی ،یک دست کردن موستان ،مبارزه با افت فیلوکسرا با در نظر گرفتن پایه مقاوم ،استفاده میشود . انوا پیوند اسکنه روی ریشه نیمانیم رومیزی برای مو ،کاربرد بیشتری دارند .

 

آبیاری :

در مناطقی که میزان بارندگی بین 400-300میلیمتر در سال باشد ،میتوان مو را به صورت دیم پرورش داد .در صورتی که میزن بارندگی حدود 250میلیمتر در سال باشد ،3-2 بار ابیاری موستان در طول فصل گرم لازم است .چون مو در شرایط اب وهوایی مختلف کسشت می شود ،سالانه به 140-40 سانتیمتر اب نیاز داشته باشد .تعداد دفعات ابیاری نیز بر حسب گرمسیری یا سردسیر بودن منطقه از 1تا 6 بار متقیر است .معمولیترین روش آبیاری مو،طی چهار مرحله زیرصورت میگیرد.

-مرحله اول در فصل یخبندان به منظور ذخیره رطوبت و از بین رفتن لارو افات .

- مرحله دوم در اوایل بهار و پس از هرس شدید بوته ها .

- مرحله سوم زمانی که میوه ها تازه تشکیل شدهاند .

- مرحله چهارم هنگامی که میوه ها در حال رسیدن هستند 0

اگر برداشت انگوربه تاخیر بیفتد، آبیاری پنچم نیز ضرورت پیدا می کند. مو ممکن است به روشهای بارانی،کرتی و یا جوی پشته ای آبیاری شود.

 

کود مورد نیاز:

با وجود قانع بودن، نیاز به مقدار کافی کود آلی وشمیایی بخصوص ازت،فسفر،پتاس،روی و بر دارد. بر حسب سبک یا سنگین بودن بافت خاک،میزان ازت خالص مورد نیاز 70-40 کیلو گرم در هکتار است. همچنین نیاز به فسفر خالص سالانه 12-6 کیلو است پتاسیم در صورتی مصرف می شود که علایم کمبود آن در بوته مشاهده شود. کودهای کم مصرف را بر حسب نیاز به صورت مخلوط با خاک و یا محلول پاشی روی برگ در دسترس گیاه قرار داد.

 

هرس:

نوع هرس فرم مو بیشتر تابع رقم انگور و شرایط آب و هوایی است. در نواحی سردسیر،تنه مو کوتاه نگه داشته می شود تا هم از خطر سرما زدگی در امان باشد وهم در صورت لزوم بتوان آن را در زمستان با کاه و کلش پوشاند. در مناطق کم نور،بیشتر از فرمهای پهن و داربستی استفاده می شود تا میزان نور دریافتیگیاه بیشتر شود. در اینجا دو فرم هرس مو شرح داده میشود.

 

 

فرم خزنده:

این فرمتربیت ،ویژه مناطق سردسیر است. برای پرورش مو به این فرم،پس از کاشت نهال دو جوانه روی آن باقی گذاشته و بقیه شاخه حذف می شود. در اواخر سال دوم بوته  مودارای یک تنه و دو شاخه است که انها نیز بعد از جوانه دوم هرس می شوند. بنابراین،در سال سوم روی تنه مو چهار شاخه وجود دارد که به فاصله کمی از سطح زمین قرار گرفته اند. در صورت قوی بودن بوته تعداد شاخه ها ممکن است تا 6 شاخه نیز برسد. در بعضی از مناطق سردسیر،خاک جوی ها را برداشته و روی پشته ها می ریزند. بداین ترتیب پشته هایی به ارتفاع حدود 2 متر به وجود می آید که خود حافظ مناسبی در مقابل سرما محسوب می شود.

 

فرم پاچراغی :

برای تربیت مو به فرم پاچراغی،در سال اول نهال از نزدیکی سطح زمین به طوری که فقط یک جوانه روی ان باقی بماند،هرس می شود. این جوانه در طول فصل رشد، تبدیل به شاخه شده و تنه اصلی درخت را به وجود می آورد. در سال دوم به هنگام هرس این شاخه از ارتفاع 80-70 سانتیمتری قطع می شود. همچنین در انتهای این شاخه4-2 جوانه نگهداری و بقیه را جوانه ها را حذف می شود. در سال سوم با قطع انتهای شاخه اصلی، ارتفاع بوته مو ثابت نگه داشته می شود و شاخه های فرعی به نحوه ی که فقط 3-2 جوانه روی آن باقی بماند، هرس می شوند. از این به بعد تاج درخت فرم یافته است ولی باید هر ساله با هرس مداوم از رشد طولی و انبوه شدن تاج آن جلوگیری کرد.

علاوه بر فرمهای ذکر شده، مو به صورت داربستی یا چفته ای، پاتمت و کوردون نیز تربیت می شود.ونیز درخت مو نیاز به هرس زمستانه و تابستانه هم دارد.

 

سایر عملیات داشت:

قیم زدن مهمترین عملی است که مو، به جز در فرم خزنده، بدان نیازمند است. در مو کاری، نوع و شکل قیم با فرم پرورش درخت تعغییر می کند. همان طور که قیم مورد استفاده در فرم پاچاغی (پایه) با قیم داربستی و کوردون متفاوت است

برداشت:

انگور با دست و با ظرافت خاصی چیده و حمل می شود و به هنگام تازه یا کشمش مصرف می شود. از انگور محصول ثانویه دیگری نظیردوشاب،آب انگورو سرکه و شیره به دست می آید.در ضمن ارقام مهم اگور در ایران عبارت اند از:عسکری،یاقوتی، ریش با با و شاهانی است.

 

ارقام مورد کشت در این پروژه:

(عسکری سیاه و زرد ، یاقوتی ، شاهانی )                                             گردوpersian walnut

 

مشخصات گیاهشناسی گردو:

گردو گیاهی است خزان گننده که در شرایط مناسب تا 30 متر ارتفاع آن می رسد که با گل های تک جنسی (گل نر و ماده به صورت جدا ولی روی یک درخت قرار دارند)و گل های ماده در انتهای شاخه های کوچک حاصل از رشد همان سال به صورت یک تا سه تایی ضاهر می شوند. گل های نر روی شاتون های آویزان که از جوانه های رشد و تکامل یافته در سال قبل ازنمو پیدا می کنند به وجود می آیند.گردو از درختان پهن برگ است .که در مناطق با آب و هوای سرد و معتدل بهترین رشد و نمو را دارد.

 آب وهوای مورد نیاز:

درخت گردو در مناطقی با آب و هوای معتدل مدیترنه ای تا معتدل مرطوب و معتدل خشک و حتی در مناطقی استپی مانندکهگیلویه وبویراحمد،آذربایجان،همدان،کردستان، شمال خرسان وکرمان به خوبی رشد می کند. اگر چه وزن مغز گردوی حاصله از درخت گردو خصیصه ای وابسته به واریته است اما به میزان زیادی توسط شرایط آب و هوایی و میزان بارندگی در طول دوران رشد میوه تحت تاثیر قرار می گیرد.

نیاز سرمایی این گیاه 800 -600 ساعت بین 5 تا 10 درجه سانتی گراد در طی فصل فصول پاییز و زمستان می باشد. بهترین اقلیم برای پرورش گردو مکان هایی است که دارای زمستان هایی سرد باشند و اصولاٌ این گیاه  وقتی به بار می نشیند که یک دوره سرما را طی فصل زمستان تحمل کرده باشد.

خاک مورد نیاز گردو: 

درخت گردو به خاطر داشتن ریشه های عمیق به اراضی زراعی عمیق با عمق حداقل

 2-5/1 متر نیاز دارد. اراضی لومی که تقریباً دارای ترکیب 20 درصد رس و نسبت مساوی 40 درصد شن و سیلت می باشند به دلیل قابلیت زهکشی برای گردو کاری بسیار مناسب هستند. گردو در خاک های سبک و آهکی خنک نیز به خوبی رشد می کند (گردو منطقه دیشموک در ph بین 5/7 – 5/6 رشد بهتری دارد) سفتی و کم عمق بودن خاک،رطوبت راکد شرایط را برای پوسیدگی ریشه فراهم می کند.

کاشت نهال گردو:

نهال گردو در زمین اصلی به نحوی کاشته می شوند که طوقه آن ها از خاک بیرون باشد.  طوقه حساس ترین اندام گیاهی است و چنانچه در داخل خاک قرار بگیرد اولاً گیاه دچار خفگی می شود و ثانیاً از همان نقطه سریعاً مورد حمله قارچ ها قرار گرفته و ریشه آنها پوسیده می شود.

پس از کاشت نهال باید چاله ها را با مخلوط خاک سرند شده و کمی کود پوسیده حیوانی پر گردد به طوری که اطراف ریشه را از خاک مذکور در بر گیرد و بلافاصله پس از کاشت،نهال ها را باید آبیاری کرد.

  آبیاری:

برای آبیاری  درخت گردو سالیانه به1000 -1200 میلی متر یا به عبارتی10000-12000 متر مکعب آب در هکتار نیاز است. این میزان اب باید در تمام فصول رشد از ماه خرداد تا شهریور و حتی زمان خواب به تناسب نیاز در اختیار گیاه قرار گیرد. به طور مثال،چناچه درخت در موقعیت تولید میوه(6 -5 هفته بعد از گل دادن )به میزان کافی آبیاری نشود،میوه با کیفیت نامرغوبی تولید خواهد کرد.

بدین ترتیب که میوه به حجم واقعی خود نرسیده و مغز ان کوجک خواهد ماند. همچنین آبیاری بیش از اندازه نیز باعث می شود سرشاخه ها با رشد دیررس خود در معرض خطر سرمازدگی قرار گیرند